Theologie en gendergelijkheid off the beaten track

De afgelopen dagen hebben we doorgebracht in Agua Blanca. Onvindbaar op de kaart, ingeklemd tussen besneeuwde bergtoppen, op de grens met Peru. Het dorp bestaat uit zo’n 100 families. We schommelen in een klein busje meer dan 10 uur over hobbelige wegen, met scherpe haarspeldbochten langs diepe ravijnen, door rivieren over glibberige keien, over een hoogte van meer dan 4800 meter. Een geweldig mooie rit, maar eerlijk gezegd vraag ik me een klein beetje af waarom Mensen met een Missie zo’n klein afgelegen dorp steunt. Maar eenmaal aangekomen en na een paar gesprekken met de lokale bevolking ben ik overtuigd: de lessen die door Mensen met een Missie en hun partnerorganisatie ISEAT (Instituto Superior Ecuménico Andino de Teología) worden gegeven, zijn een enorme verrijking voor de dorpsbewoners.

Ver van de bewoonde wereld in Agua Blanca.

Lessen in theologie en gendergelijkheid

Na een warm welkom in de Lutherse kerk spreken we met een aantal lokale bewoners. Ik hoor dat de theologen van ISEAT eerst in een naburig dorp werkzaam was en lessen gaf op het gebied van theologie en gendergelijkheid, maar dat de interesse daar was afgenomen. De bewoners van Agua Blanca wilden echter niet dat de lessen stopten en hebben de lokale  leiders gevraagd of de lessen in hun dorp gegeven konden worden. En met groot succes. Een groot aantal dorpsbewoners volgt nu de lessen en passen ze toe in hun dagelijks leven.

Marcelo: “Mijn zoon Herman en zijn vrouw Adela hadden vaak ruzie, soms ook met geweld. Maar als er nu een meningsverschil is, komen we met de familie bij elkaar en spreken we alles uit”.

Herman heeft toerisme gestudeerd en wil hier in Agua Blanca als gids aan het werk gaan om toeristen kennis te laten maken met de lokale Quechua/Aymara-cultuur, de geschiedenis van de Mollo’s (een samenleving nog voor de Inca’s) en de adembenemende omgeving. Zijn vrouw en hij werken nu nauw samen om deze toekomstdroom uit te laten komen. De lessen van ISEAT hebben een positieve invloed op hun relatie”.

Adela: “We werken nu op alle gebieden nauw samen. Herman zorgt ook voor onze baby en helpt mee in het huishouden”.

Herman en Adela, nu gelukkig samen.

 

Emancipatie bij de lokale leiders

Het dorp heeft 14 lokale leiders, die over belangrijke zaken beslissen. Deze ‘dorpsraad’ bestaat uit zeven mannen en zeven vrouwen, die gekozen worden door de dorpsbewoners. Remedios Rosa vertelt dat ze het belangrijk vindt dat zowel mannen en vrouwen meedoen aan de lessen, wat nu ook gebeurt. Ze zet zich er ook voor in dat de lessen van ISEAT niet alleen in de kerk, maar ook op school gegeven gaan worden. De lokale leiders zijn ook de bemiddelaars bij conflicten. Vooral de lessen over gendergelijkheid zijn dus van groot belang in deze machismo-cultuur. In het geval van geweld tegen kinderen kunnen de leiders aangifte doen bij een soort kinderbescherming in een nabijgelegen dorp. In het geval van geweld tegen vrouwen kan er nog nergens in de buurt aangifte gedaan worden, maar ook hier timmeren de lokale leiders aan de weg.

Remedios Rosa: “De lessen over gendergelijkheid zijn van groot belang in deze machismo-cultuur”

Enkele van de lokale leiders.

Met een enorm respect voor deze mensen en de stellige overtuiging dat ISEAT en Mensen met en Missie hier bergen verzetten, vertrekken we weer over de hobbelige wegen richting La Paz.

De lokale bevolking is zeer dankbaar voor de lessen van de theologen en Mensen met een Missie.

Levántate Mujer!

We brengen een bezoek aan Levántate Mujer (‘Sta op, vrouw’), een organisatie die in vijf steden in Bolivia vrouwen steunt. Hier in Sucre lopen drie programma’s, die nauw met elkaar verbonden zijn: integrale ontwikkeling voor kinderen en ouders, economische rechtvaardigheid en nee tegen huiselijk geweld.

Economische rechtvaardigheid

Op het kantoor van Levántate Mujer worden lessen gegeven in o.a. breien, naaien, weven, en computervaardigheden. Op deze manier bouwen ze een zelfstandig leven op; veel vrouwen in Bolivia mogen van hun man niet studeren of werken.

Vrouwen leren o.a. breien, waardoor ze zelfstandig een inkomen kunnen verdienen.

Maria Luz (28) vertelt ons haar verhaal. Ze werd door haar man lichamelijk en geestelijk mishandeld. Ze mocht van haar man niet werken en ook dwong hij haar haar studie te beëindigen. Vrouwen zijn volgens hem alleen goed voor het huishouden. Hij dronk veel en heeft het ‘machismo’ van huis uit meegekregen. Ook hij werd thuis geslagen.

Op een dag werd het Luz zwart voor de ogen nadat haar man haar weer eens geslagen had. Ze hield het niet meer van de pijn en ging naar de dokter. Maar omdat ze geen zichtbare verwondingen had, stuurde hij haar weer naar huis. “Het is niks”, wimpelde hij het af.

“Het is niks”, zei de dokter.

Ook aangifte bij de politie was geen oplossing. Na zes maanden was haar man weer op vrije voeten en ging het geweld als vanouds door.

Toen haar zoontje 1 jaar oud was, is Luz bij haar man weg gegaan. Ze kende Levántate Mujer al een tijd en besloot daar hulp te zoeken. Ze leerde daar brood en taarten bakken, wat haar redding is geweest. Door het verkopen van brood, kon ze uiteindelijk toch haar studie Economie oppakken, waarin ze nu is afgestudeerd. Het was keihard werken: alleen haar zoon opvoeden, haar eigen zaak runnen en tegelijk studeren. Sinds 2015 is Luz ook werkzaam bij Levántate Mujer, als coördinatrice van het programma ‘Economische rechtvaardigheid’. Haar man valt haar af en toe nog lastig, maar trots vertelt ze dat ze nu eindelijk voor zichzelf durft op te komen.

Integrale ontwikkeling voor kinderen en ouders

Op een andere locatie in een buitenwijk van Sucre worden moeders gesteund in het onderwijs voor hun kinderen. Er is opvang voor kinderen van 2,5 tot 5 jaar. Schoolgaande jongeren van 6 tot 17 jaar kunnen beurzen krijgen voor o.a. schoolartikelen, voeding, medicijnen en kleding. Doña Lucia vertelt vol trots dat haar dochter door dit project nu op de universiteit zit. Ook brengt Levántate Mujer bezoeken aan huis om te kijken of de opleiding van de kinderen goed verloopt.

Alex (2) komt regelmatig met zijn moeder Francisca bij Levántate Mujer.

Nee tegen huiselijk geweld

Op Internationale Vrouwendag spreken we met een groepje vrouwen, die fungeren als leiders binnen hun gemeenschap. Ze vertellen aan andere families door wat ze leren bij Levántate Mujer en dat ze hier voor hulp terecht kunnen.

Patricia (36) was 18 toen ze zwanger raakte van haar eerste kindje. Haar toenmalige man wilde hier niets van weten en stompte haar in haar buik en kneusde drie van haar ribben. Als weeskind kon Patricia nergens naar toe. Behalve dat hij haar steeds bont en blauw sloeg, vertelde hij haar ook dagelijks hoe lelijk, dom en nutteloos ze was. Het was zo erg dat ze er zelf in ging geloven.

De tranen beginnen te stromen als Patricia vertelt dat haar man één van haar kinderen in een badje onder water dompelde toen het bleef huilen, terwijl zij aan het koken was. Het kindje is de volgende dag overleden.

Patricia: “Mijn man dompelde mijn kindje onder water terwijl ik aan het koken was. De volgende dag is hij overleden”.

Inmiddels is Patricia al een tijdje bij Levántate Mujer aangesloten. Zij en haar dochter, die door alles wat ze heeft meegemaakt haar polsen heeft doorgesneden, worden begeleid door een psycholoog. Alle vijf haar kinderen vallen onder het ontwikkelingsprogramma voor kinderen en doen een goede opleiding. Patricia zelf, die vroeger niet eens kon lezen en schrijven, heeft nu ook een opleiding afgerond. Het belangrijkste dat ze geleerd heeft? Om van zichzelf te houden, voor zichzelf op te komen en ‘superarse’, zichzelf overwinnen.

Patricia: “Ik heb geleerd van mezelf te houden. Ik ben niet nutteloos!”

Patricia (rechts) protesteert op Internationale Vrouwendag tegen huiselijk geweld.